Interpretatorzy i badacze literatury od samego początku zastanawiali się nad problemem, co właściwie jest tematem „Fausta”. Idei tego dzieła nie sposób określić jednoznacznie. Siła dramatu Goethego tkwi bez wątpienia w ukazaniu ludzkiego dążenia do poznania.

Pierwsza część „Fausta” powstała w okresie „burzy i naporu”, była zatem manifestacją subiektywizmu, poszukiwania prawdy i pasji poznawczej. Faust dąży ku wolności, a więc ku poznaniu. Część pierwsza dotyczy zatem poszukiwań poznawczych wybitnej jednostki o nienasyconej żądzy wiedzy oraz jej dążenia do prawdy i wolności. Wprowadza także liryczny wątek nieszczęśliwej, uwiedzionej Małgorzaty.

Część druga natomiast to dramat historii – już nie jednostka, ale cała ludzkość staje się przedmiotem zainteresowania poety. Nad tą częścią „Fausta” Goethe pracował w nowych okolicznościach historycznych – po rewolucji francuskiej i rozczarowaniach epoki napoleońskiej, a także po duchowym, klasycystycznym przełomie. Goethe stworzył syntezę doświadczeń człowieka, nasycając swój utwór wieloma odniesieniami natury filozoficznej, mitologicznej i literackiej.

„Faust” jest więc w pewnym sensie hymnem o poznaniu jako o jedynej drodze zapewniającej błądzącemu człowiekowi wielkość. Do najważniejszych tematów, poruszanych w tym dziele, należą: wymiar moralny (pochodzenie i istota dobra i zła), ludzka niewiedza wobec odwiecznych tajemnic istnienia, a zarazem – pochwała wiecznej ludzkiej aktywności i dążenia.