Postawa, jaką zaprezentował Goethe u głównego bohatera „Cierpień młodego Wertera”, była wyrazem konfliktów i napięć charakterystycznych dla ówczesnej epoki. Szybko też zaczęto ją określać terminem utworzonym od imienia tegoż bohatera – werteryzm. Złożył się na nią zespół cech osobowościowych, a także tragizm losów, skutkujący niemożnością podjęcia jakiejkolwiek aktywności w konfrontacji z wrogim światem. Werter jest bowiem przykładem człowieka obdarzonego ogromną wrażliwością, idealisty i marzyciela, który dostrzegając rozdźwięk między własnymi wyobrażeniami i oczekiwaniami a otaczającą go rzeczywistością, doznaje głębokich rozczarowań, wobec których jest całkiem bezradny. Wciąż poszukuje ideału, początkowo w przyrodzie, która jest dla niego najdoskonalszym dziełem Stwórcy, umożliwiającym kontakt z Absolutem, następnie w uczuciu do Lotty, którą uważa za ucieleśnienie swoich marzeń, jedyną bratnią duszę i przeznaczoną mu istotę. Nie rozumie, dlaczego nie może z nią być – łączących ich podobieństw i ponadzmysłowego porozumienia nie dostrzega w jej związku z Albertem. Działa irracjonalnie, wciąż licząc na wzajemność Lotty i łudząc się nadzieją wspólnego szczęścia, co staje się przyczyną jego coraz większych cierpień. Kierowany szlachetnymi pobudkami wie, że nie może burzyć spokoju ukochanej i jej męża, ale nie potrafi też okiełznać swoich uczuć, popadając w coraz większy konflikt z samym sobą. Obserwując świat dochodzi do wniosku, że jego urządzenie jest niesprawiedliwe i że nie ma siły, by z nim walczyć. Ucieka więc we własne wnętrze, buntując się przeciw drobnomieszczańskiej mentalności i konwenansom społecznym, których jego szlachetna, szczera natura nie może znieść. Wobec niespełnionego uczucia traci sens życia, cel egzystencji. Popada w coraz większy smutek i melancholię, a później stany depresyjne. Ogarnia go narastająca niemoc, spowodowana rozczarowaniem światem i ludźmi. Doświadcza tzw. Weltschmerzu, czyli bólu istnienia, charakterystycznej dla ówczesnej epoki „choroby wieku”, w swej ostrej formie objawiającej się w niemożności stawienia czoła otoczeniu, kończącej się najczęściej samobójczą śmiercią. Werter nie widząc dla siebie miejsca w świecie, który odbiega od jego oczekiwań, a na zmianę którego nie ma wpływu, przepojony uczuciem rezygnacji, beznadziei i klęski, skłócony wewnętrznie oraz wyczerpany nerwowo i emocjonalnie, decyduje się odebrać sobie życie. To jedyna aktywność na jaką go stać, a która może zakończyć jego cierpienia.

Bohater werterowski zatem to człowiek o ogromnej wrażliwości, uczuciowy, marzyciel, idealista, postrzegający świat przez pryzmat swojej delikatnej poetyckiej natury; szczerość, szlachetność oraz maksymalizm nie pozwalają mu pogodzić się z zakłamaniem świata i jego wrogimi prawami, dla których jedynymi liczącymi się wartościami pozostają konwenans i status majątkowy; konfrontacja z otoczeniem i wynikające z niej rozczarowania rodzą u niego potrzebę buntu, który pozostając niezrozumiany i nie przynosząc oczekiwanych efektów prowadzi do rezygnacji i apatii; doświadczany przez bohatera ból istnienia przy jednoczesnej bierności i poczuciu braku sensu w życiu skutkuje jego wycofaniem się ze świata, często popychając do samobójstwa.